Giảm trừ gia cảnh và người phụ thuộc 2026 - mức mới, cách đăng ký MST người phụ thuộc

Mỗi người phụ thuộc được đăng ký đúng hạn giúp người lao động giảm 74,4 triệu đồng thu nhập tính thuế mỗi năm. Vậy mà mùa quyết toán nào cũng có người mất quyền lợi này chỉ vì đăng ký trễ, thiếu giấy tờ hoặc khai cha mẹ không còn đủ điều kiện. Năm 2026 thay đổi nhiều nhất trong hơn một thập kỷ: mức giảm trừ mới, biểu thuế mới và ngưỡng thu nhập người phụ thuộc mới. Dưới đây là những gì doanh nghiệp và người lao động cần nắm.

Mức giảm trừ mới và biểu thuế 5 bậc

Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 (hiệu lực từ 01/01/2026, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026), mức giảm trừ cho người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm) và cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng. Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2026, nhưng quy định về thu nhập từ tiền lương của cá nhân cư trú được áp dụng cho cả kỳ tính thuế 2026, với biểu thuế lũy tiến rút từ 7 bậc còn 5 bậc. Theo hướng dẫn chuyển tiếp, doanh nghiệp không phải khai bổ sung tờ khai của 6 tháng đầu năm 2026 vì thay đổi này; phần điều chỉnh được thực hiện khi quyết toán thuế năm 2026.

Ví dụ minh họa: nhân viên có lương 30 triệu đồng/tháng, đóng bảo hiểm bắt buộc 10,5% trên toàn bộ lương (3,15 triệu đồng), có một con nhỏ. Theo quy định năm 2025, thu nhập tính thuế là 11,45 triệu đồng và thuế khoảng 967.500 đồng/tháng. Từ năm 2026, thu nhập tính thuế còn 5,15 triệu đồng và thuế chỉ còn khoảng 257.500 đồng/tháng. Phần chênh lệch đáng kể này chỉ có được khi người phụ thuộc đã được đăng ký hợp lệ.

Ai được tính là người phụ thuộc

Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP liệt kê các nhóm người phụ thuộc mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng. Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc từ 1 triệu lên 3 triệu đồng/tháng, tính bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập. Tóm tắt:

• Con dưới 18 tuổi (con đẻ, con nuôi hợp pháp, con riêng của vợ hoặc chồng): không xét thu nhập.
• Con từ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật, không có khả năng lao động hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
• Con đang theo học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc trung học phổ thông, có thu nhập bình quân tháng không quá 3 triệu đồng.
• Vợ hoặc chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ hoặc chồng, cha mẹ kế, cha mẹ nuôi: nếu ngoài độ tuổi lao động thì chỉ cần thu nhập không quá 3 triệu đồng; nếu trong độ tuổi lao động thì phải bị khuyết tật, không có khả năng lao động và đáp ứng ngưỡng thu nhập.
• Cá nhân không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng (anh chị em ruột, ông bà, cô dì chú bác, cháu ruột) và đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Người nộp thuế tự xác định và kê khai trung thực thu nhập của người phụ thuộc. Theo Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế trong năm; nếu nhiều người cùng nuôi dưỡng thì phải thỏa thuận để một người đăng ký.

Mã số thuế người phụ thuộc giờ là số định danh cá nhân

Từ 01/7/2025, theo Thông tư 86/2024/TT-BTC, số định danh cá nhân 12 chữ số do Bộ Công an cấp được dùng thay cho mã số thuế của cá nhân, kể cả người phụ thuộc. Vì vậy, không còn khái niệm xin cấp mã số thuế mới cho người phụ thuộc: trẻ em đã được đăng ký khai sinh đều có số định danh cá nhân. Tuy nhiên, việc đăng ký người phụ thuộc với cơ quan thuế vẫn là bắt buộc, và thông tin khai báo (họ tên, ngày sinh, số định danh) phải khớp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Sai lệch thông tin là lý do phổ biến khiến hồ sơ bị từ chối.

Quy trình đăng ký người phụ thuộc

1. Chuẩn bị hồ sơ chứng minh theo Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC. Con đẻ: bản chụp giấy khai sinh, thẻ căn cước nếu đã có. Con nuôi: thêm quyết định công nhận hoặc giấy chứng nhận việc nuôi con nuôi. Con riêng: thêm giấy tờ chứng minh quan hệ như giấy chứng nhận kết hôn. Con trên 18 tuổi đang học: thẻ sinh viên hoặc xác nhận của nhà trường. Trường hợp khuyết tật: giấy xác nhận khuyết tật theo quy định.
2. Chọn kênh đăng ký. Nếu người lao động ủy quyền, họ nộp tờ khai đăng ký người phụ thuộc kèm hồ sơ cho doanh nghiệp; doanh nghiệp tổng hợp và gửi cơ quan thuế qua kênh đăng ký thuế điện tử. Nếu tự đăng ký, cá nhân thực hiện trên cổng thuế điện tử hoặc ứng dụng eTax Mobile.
3. Đăng ký trước ngày 31/12 của năm tính thuế. Sau khi đăng ký, giảm trừ được tạm tính từ tháng đăng ký; nếu trong năm chưa tính, khi quyết toán được tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng. Đăng ký được áp dụng ổn định cho các năm sau nếu không có thay đổi.
4. Khai giảm khi có thay đổi: con hết điều kiện, cha mẹ phát sinh lương hưu vượt ngưỡng, người phụ thuộc chuyển sang người nộp thuế khác. Thay đổi về người đăng ký được áp dụng từ kỳ tính thuế tiếp theo.
5. Lưu hồ sơ: doanh nghiệp giữ bản chụp hồ sơ người phụ thuộc của từng nhân viên để xuất trình khi cơ quan thuế kiểm tra.

Một điểm mới khác cần lưu ý: Nghị định 253/2026/NĐ-CP bổ sung khoản giảm trừ chi phí y tế và giáo dục cho người nộp thuế cư trú và người phụ thuộc, có giới hạn và điều kiện riêng. Theo tổng hợp của các hãng tư vấn, khoản giảm trừ này đòi hỏi cá nhân tự quyết toán thuế, nên cần cân nhắc trước khi ủy quyền quyết toán cho doanh nghiệp.

Kaizen có thể giúp gì?

Kaizen hỗ trợ doanh nghiệp rà soát danh sách người phụ thuộc, chuẩn hóa hồ sơ chứng minh và quy trình đăng ký trước hạn 31/12, đồng thời chuẩn bị quyết toán thuế TNCN năm 2026 theo mức giảm trừ mới. Đăng ký buổi khám sức khỏe thuế miễn phí để chúng tôi kiểm tra nhanh tình trạng tuân thủ thuế TNCN của doanh nghiệp bạn.